Etik İlkeler
Çocuk ve Gençlik Psikolojisi Dergisi, bilimsel yayıncılıkta etik, şeffaflık, tarafsızlık ve araştırma bütünlüğünü temel ilkeler olarak benimser. Derginin yayın süreçlerinde Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından ortaya konulan yayın etiği ilkeleri ile COPE, Directory of Open Access Journals (DOAJ), Open Access Scholarly Publishing Association (OASPA) ve World Association of Medical Editors (WAME) tarafından geliştirilen Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing esas alınır.
Dergi; yazarların, editörlerin, hakemlerin ve yayın sürecinde görev alan tüm tarafların bilimsel araştırma ve yayın etiğine uygun davranmasını bekler.
Yazarların Etik Sorumlulukları
1. Özgünlük ve Eş Zamanlı Gönderim
Dergiye gönderilen çalışmalar özgün olmalı ve daha önce yayımlanmamış olmalıdır. Bir çalışma aynı anda birden fazla derginin değerlendirme sürecinde bulunamaz.
Aynı veri setine, araştırmaya veya deneye dayanan çalışmaların yeterli bilimsel farklılık ve özgün katkı bulunmaksızın birden fazla yayına bölünmesi veya mükerrer yayın olarak sunulması etik açıdan kabul edilmez.
2. Yazarlık ve Katkı
Makalede yazar olarak belirtilen kişilerin çalışmaya anlamlı ve doğrudan bilimsel katkı sağlamış olması gerekir. Yazarların çalışmanın tasarımı, yürütülmesi, veri analizi veya yorumlanması ve/veya makalenin hazırlanması ya da bilimsel açıdan önemli ölçüde gözden geçirilmesine katkıda bulunmaları beklenir.
Tüm yazarlar makalenin son hâlini görmeli ve yayımlanmasını onaylamalıdır.
Yalnızca finansman sağlama, veri toplama, teknik destek sunma veya araştırma grubunun genel yöneticiliğini yapma tek başına yazarlık hakkı doğurmaz. Yazarlık ölçütlerini karşılamayan ancak çalışmaya katkıda bulunan kişiler, katkıları belirtilerek teşekkür bölümünde anılabilir.
Yazar sıralaması ve yazarlıkla ilgili diğer konularda tüm yazarların ortak sorumluluğu bulunmaktadır.
3. Tez, Proje ve Diğer Kaynaklardan Üretilen Çalışmalar
Bir lisansüstü tezden, bilimsel araştırma projesinden, kongre bildirisinden veya başka bir akademik çalışmadan üretilen makalelerde bu durum açıkça belirtilmelidir.
İlgili açıklamalara derginin talep ettiği alanlarda ve gerekli olduğunda makalenin başlık sayfasında yer verilmelidir.
4. Atıf, İntihal ve Metin Benzerliği
Yazarlar, çalışmalarında yararlandıkları tüm kaynaklara doğru ve eksiksiz biçimde atıf yapmakla yükümlüdür. Başkalarına ait düşünce, ifade, veri, şekil, tablo veya diğer içeriklerin kaynak göstermeksizin kullanılması kabul edilmez.
Yazarların kendi daha önce yayımlanmış çalışmalarından önemli miktarda içeriği uygun atıf ve açıklama olmaksızın yeniden kullanmaları da etik açıdan değerlendirilir.
Dergiye gönderilen çalışmalar metin benzerliği tespit yazılımları aracılığıyla kontrol edilebilir. Benzerlik oranı tek başına intihal göstergesi veya otomatik kabul/ret ölçütü olarak değerlendirilmez. Benzerliklerin niteliği, kaynakların uygun şekilde gösterilip gösterilmediği ve örtüşen metnin kapsamı editörler tarafından bütüncül olarak değerlendirilir. Etik açıdan kabul edilemez düzeyde kaynak gösterilmemiş benzerlik veya intihal tespit edilen çalışmalar reddedilebilir.
5. Veri Bütünlüğü
Verilerin veya bulguların uydurulması, değiştirilmesi, çarpıtılması, seçici biçimde raporlanması ya da okuyucuyu yanıltacak şekilde sunulması bilimsel araştırma etiğine aykırıdır.
Yazarlar sundukları verilerin doğruluğundan ve güvenilirliğinden sorumludur. Editörler, gerekli gördüklerinde değerlendirme sürecinin şeffaflığını ve araştırmanın doğrulanabilirliğini sağlamak amacıyla ham veri, analiz çıktısı, araştırma materyalleri veya diğer destekleyici belgeleri talep edebilir.
6. Etik Kurul Onayı ve Araştırma Etiği
Etik kurul değerlendirmesi gerektiren araştırmalarda ilgili etik kuruldan onay alınmalıdır. Bir çalışmanın etik kurul onayından muaf olduğu durumlarda, varsa ilgili kurum veya kurulun muafiyet kararına ilişkin bilgi sunulmalıdır.
Etik kurul onayı gerektiren çalışmalarda etik kurulun adı, karar/onay tarihi ve karar/onay numarası derginin talep ettiği şekilde açıkça belirtilmelidir.
İnsan katılımcılar üzerinde yürütülen araştırmalar, ilgili ulusal ve uluslararası etik ilkelere uygun şekilde gerçekleştirilmelidir.
7. Çocuklar, Ergenler ve Hassas Gruplarla Yapılan Araştırmalar
Çocuklar, ergenler ve diğer hassas gruplarla gerçekleştirilen araştırmalarda katılımcıların haklarının, güvenliğinin, mahremiyetinin ve iyi oluşunun korunmasına özel önem verilmelidir.
Araştırmanın niteliğine, katılımcının yaşına ve yürürlükteki mevzuata göre gerekli durumlarda ebeveyn veya yasal vasiden bilgilendirilmiş onam alınmalı; çocuk veya ergen katılımcının gelişim düzeyine uygun biçimde gönüllü katılım onayı alınmalıdır.
Katılımcıların araştırmaya katılmayı reddetme veya herhangi bir yaptırıma maruz kalmaksızın araştırmadan çekilme hakları korunmalıdır.
8. Gizlilik ve Kişisel Verilerin Korunması
Yazarlar araştırma katılımcılarının mahremiyetini korumakla yükümlüdür. Bir kişiyi doğrudan veya dolaylı olarak tanımlayabilecek bilgiler, bilimsel açıdan gerekli olmadıkça yayımlanmamalıdır.
Tanımlanabilir kişi görüntüleri, vaka bilgileri veya kişisel verilerin yayımlanmasının gerekli olduğu durumlarda ilgili kişiden veya gerektiğinde yasal temsilcisinden uygun izin/onam alınmalıdır.
9. Çıkar Çatışması ve Finansman
Yazarlar, çalışmanın yürütülmesini, yorumlanmasını veya yayımlanmasını etkileyebilecek ya da bu yönde bir izlenim oluşturabilecek mali, ticari, hukuki, akademik veya kişisel çıkar çatışmalarını açıklamakla yükümlüdür.
Çıkar çatışması bulunmadığında bu durum açıkça belirtilmelidir.
Araştırmaya sağlanan finansal destek, proje desteği veya diğer kurumsal destekler varsa destekleyen kuruluş ve gerekli proje bilgileri beyan edilmelidir.
10. Hataların Bildirilmesi
Yazarların yayımlanmış veya değerlendirme sürecinde bulunan çalışmalarında önemli bir hata, yanlışlık veya yanıltıcı bilgi fark etmeleri durumunda dergi editörlüğü ile gecikmeden iletişime geçmeleri ve gerekli düzeltme işlemlerinde iş birliği yapmaları beklenir.
Editörlerin Etik Sorumlulukları
1. Editoryal Bağımsızlık ve Tarafsızlık
Editoryal kararlar makalenin bilimsel niteliği, özgünlüğü, yöntemsel yeterliliği ve derginin amaç ve kapsamına uygunluğu temelinde verilir.
Yazarların cinsiyeti, yaşı, kurumu, unvanı, uyruğu, etnik kökeni, dini veya siyasi görüşü ve benzeri kişisel özellikleri editoryal kararları etkilemez.
2. Gizlilik
Editörler, değerlendirme sürecindeki makaleler ve ilgili belgeler hakkında elde ettikleri bilgileri gizli tutar. Bu bilgiler, yayın sürecinde görevli kişiler dışında üçüncü taraflarla paylaşılmaz.
3. Çıkar Çatışması
Bir editörün değerlendirdiği çalışma ile ilgili kişisel, akademik, kurumsal veya mali çıkar çatışması bulunması durumunda editör değerlendirme ve karar sürecinden çekilmelidir. Çalışma bağımsız bir editör tarafından yürütülmelidir.
4. Hakem Seçimi ve Değerlendirme Sürecinin Bütünlüğü
Editörler, makalenin konusu ve yöntemine uygun uzmanlığa sahip hakemlerin seçilmesinden ve değerlendirme sürecinin adil, bağımsız ve zamanında yürütülmesinden sorumludur.
Hakem görüşleri editoryal kararın önemli bir parçasıdır; ancak makalenin kabul veya reddine ilişkin nihai sorumluluk editörlere aittir.
5. Etik İhlal İddialarının Değerlendirilmesi
Editörler; intihal, veri uydurma veya çarpıtma, mükerrer yayın, uygunsuz yazarlık, açıklanmamış çıkar çatışması veya diğer araştırma ve yayın etiği ihlallerine ilişkin iddiaları ciddiyetle değerlendirir.
Gerekli durumlarda yazarlardan açıklama veya belge talep edilebilir ve ilgili kurumlarla iletişime geçilebilir. Süreçte COPE tarafından önerilen yayın etiği yaklaşımları esas alınır.
Hakemlerin Etik Sorumlulukları
1. Gizlilik
Hakemler değerlendirme amacıyla kendilerine iletilen makaleleri ve ilgili tüm bilgileri gizli tutmalıdır. Makale içeriği üçüncü kişilerle paylaşılmamalı ve kişisel veya akademik çıkar amacıyla kullanılmamalıdır.
2. Tarafsız ve Yapıcı Değerlendirme
Hakemlerin değerlendirmelerini bilimsel gerekçelere dayalı, tarafsız, açık, yapıcı ve saygılı bir dille gerçekleştirmeleri beklenir.
Kişisel eleştiri ve bilimsel değerlendirmeyle ilgisi bulunmayan ifadeler kullanılmamalıdır.
3. Çift Kör Hakemlik
Dergi çift kör hakemlik ilkesini uygular. Hakemler değerlendirme dosyalarında veya yorumlarında kimliklerini doğrudan ya da dolaylı olarak ortaya çıkarabilecek bilgi ve ifadelerden kaçınmalıdır.
4. Çıkar Çatışması
Hakemler; yazarlar, kurumlar veya araştırma ile ilgili bir çıkar çatışması bulunduğunu düşündüklerinde durumu editöre bildirmeli ve gerektiğinde değerlendirme görevini reddetmelidir.
5. Değerlendirme Süresi
Hakemler değerlendirme görevini belirtilen süre içerisinde tamamlamaya özen göstermelidir. Değerlendirmeyi zamanında tamamlayamayacağını veya makaleyi değerlendirmek için yeterli uzmanlığa sahip olmadığını düşünen hakem, editöre mümkün olan en kısa sürede bilgi vermelidir.
6. Etik İhlal Şüphelerinin Bildirilmesi
Hakemler, değerlendirdikleri makalede intihal, mükerrer yayın, veri sorunları, etik kurul ihlali veya başka bir araştırma/yayın etiği sorunu bulunduğundan şüphelenmeleri durumunda bunu gizlilik içinde editöre bildirmelidir.
Yayın Etiği İhlalleri, Düzeltme ve Geri Çekme
Dergi, yayın etiğine ilişkin iddiaları çalışmanın değerlendirme aşamasında veya yayımlandıktan sonra ortaya çıkmasına bakılmaksızın inceleyebilir.
Etik sorunların niteliğine ve elde edilen bulgulara bağlı olarak;
- değerlendirme sürecindeki bir çalışma reddedilebilir,
- kabul kararı yayımdan önce yeniden değerlendirilebilir,
- yazardan açıklama veya ek belge talep edilebilir,
- yayımlanmış bir makale için düzeltme yayımlanabilir,
- gerekli durumlarda endişe bildirimi yayımlanabilir,
- bilimsel kaydın güvenilirliğinin ciddi biçimde zedelendiğinin belirlenmesi hâlinde makale geri çekilebilir,
- gerekli görülen durumlarda ilgili kurum veya yetkili kuruluşlarla iletişime geçilebilir.
Düzeltme, geri çekme ve diğer yayın sonrası işlemler şeffaf biçimde yürütülür ve bilimsel kaydın bütünlüğünün korunması temel alınır.
