Çıkar Çatışması ve Finansman Politikası

Çocuk ve Gençlik Psikolojisi Dergisi (ÇGPD), bilimsel değerlendirme ve yayın süreçlerinin tarafsız, şeffaf ve bağımsız biçimde yürütülmesini temel ilke olarak benimsemektedir. Yazarlar, hakemler ve editörler; bilimsel değerlendirmeyi, yorumlamayı veya karar süreçlerini etkileyebilecek gerçek, potansiyel ya da algılanabilir çıkar çatışmalarını açıklamakla yükümlüdür.

1. Çıkar Çatışması Nedir?

Çıkar çatışması; bir kişinin bilimsel değerlendirmesini, yorumunu veya kararını etkileyebilecek ya da dışarıdan bakıldığında etkileyebileceği düşünülebilecek finansal, kişisel, akademik, mesleki veya kurumsal ilişkileri ifade eder.

Çıkar çatışmaları aşağıdakilerle sınırlı olmamak üzere şunları içerebilir:

• Finansal çıkarlar, ücretler, danışmanlıklar veya ticari ilişkiler,
• Araştırmayı destekleyen kurum veya sponsorla ilişkiler,
• Patent, lisans veya fikrî mülkiyet çıkarları,
• Yakın kişisel veya profesyonel ilişkiler,
• Yakın zamanda ortak çalışma veya ortak yayın,
• Akademik rekabet veya doğrudan mesleki çıkar,
• Aynı kurum, araştırma grubu veya proje kapsamında yakın çalışma ilişkisi,
• Çalışmanın sonucundan doğrudan yarar veya zarar görme olasılığı.

2. Yazarların Çıkar Çatışması Beyanı

Tüm yazarlar, makale gönderimi sırasında çalışmanın tasarımını, yürütülmesini, analizini, yorumlanmasını veya yayımlanmasını etkileyebilecek gerçek ya da potansiyel çıkar çatışmalarını açıklamalıdır.

Çıkar çatışması bulunmaması durumunda da açık bir beyan sunulmalıdır.

3. Finansal Çıkar Çatışmaları

Araştırmayla veya makalenin konusu ile ilişkili finansal menfaatler özellikle açıklanmalıdır.

Bu kapsamda örneğin;

• Danışmanlık ücretleri,
• Konuşmacı ücretleri,
• Hisse veya ticari ortaklıklar,
• Patent veya lisans hakları,
• Ücretli uzmanlık veya danışmanlık görevleri,
• Araştırma desteği veya ekipman desteği

ilgili olduğu ölçüde beyan edilmelidir.

4. Finansal Olmayan Çıkar Çatışmaları

Çıkar çatışmaları yalnızca mali ilişkilerle sınırlı değildir. Kişisel, akademik, mesleki veya kurumsal ilişkiler de tarafsızlığı etkileyebilir.

Yazarlar, araştırmanın yorumlanmasını veya yayımlanmasını makul biçimde etkileyebilecek bu tür ilişkileri de açıklamalıdır.

5. Finansman ve Destek Beyanı

Çalışmanın gerçekleştirilmesi, veri toplanması, analizi, yazımı veya yayımlanması için alınan tüm finansal veya ayni destekler açıkça belirtilmelidir.

Beyan mümkün olduğunda aşağıdaki bilgileri içermelidir:

• Fon sağlayıcı kurum veya kuruluşun adı,
• Proje veya hibe numarası,
• Desteklenen yazar veya araştırma ekibi,
• Varsa sponsorun araştırmadaki rolü.

6. Fon Sağlayıcı veya Sponsorun Rolü

Bir fon sağlayıcı veya sponsor araştırmanın herhangi bir aşamasında rol aldıysa bu rol açıkça belirtilmelidir.

Bu roller aşağıdakileri içerebilir:

• Araştırma tasarımı,
• Veri toplama,
• Veri analizi,
• Sonuçların yorumlanması,
• Makalenin hazırlanması,
• Makalenin yayımlanmak üzere gönderilmesine ilişkin karar.

7. Hakemlerin Çıkar Çatışmaları

Hakemler, bir makale değerlendirme davetini kabul etmeden önce tarafsızlıklarını etkileyebilecek çıkar çatışmalarını değerlendirmelidir.

Yazarlarla yakın kişisel veya profesyonel ilişki, yakın zamanda ortak çalışma, önemli akademik rekabet, mali ilişki veya benzeri bir durum varsa hakem bunu editöre bildirmelidir.

8. Editörlerin Çıkar Çatışmaları

Editörler, kendileriyle çıkar çatışması bulunan makalelerin değerlendirme veya karar süreçlerine katılamaz.

Bu kapsamda özellikle;

• Kendi yazarı oldukları çalışmalar,
• Yakın çalışma arkadaşlarının makaleleri,
• Yakın kişisel ilişki içinde oldukları yazarların çalışmaları,
• Doğrudan akademik veya finansal çıkarlarının bulunduğu çalışmalar

başka bir bağımsız editör tarafından yönetilmelidir.

9. Editoryal Bağımsızlık

Makaleler hakkındaki kabul, revizyon veya ret kararları yalnızca bilimsel ve editoryal ölçütlere göre verilir.

10. Kurumsal İlişkiler

Bir yazarın editör, yayıncı veya editoryal kurul üyesiyle aynı kurumda bulunması, tek başına makalenin değerlendirme dışında bırakılmasını gerektirmez.

Bununla birlikte yakın çalışma ilişkisi veya tarafsızlığı etkileyebilecek başka bir durum varsa dosya çıkar çatışması bulunmayan başka bir editör tarafından yönetilir ve uygun bağımsız hakemler görevlendirilir.

11. Finansmanın Yayın Kararına Etkisi

Bir çalışmanın finansman almış olması yayımlanma lehine veya aleyhine bir ölçüt değildir.

Finansman kaynağından bağımsız olarak tüm çalışmalar aynı editoryal ve hakem değerlendirme standartlarına tabidir.

12. Beyanların Sunulması

Çıkar çatışması ve finansman bilgileri ilk gönderim sırasında Kapak Dosyasında belirtilmeli ve yayımlanacak makalenin nihai sürümünde uygun başlıklar altında yer almalıdır.

Editörlük gerektiğinde ayrıntılı açıklama veya destekleyici belge talep edebilir.

13. Eksik veya Yanlış Beyan

Beyan edilmesi gereken bir çıkar çatışmasının veya finansman bilgisinin saklandığının ya da yanlış bildirildiğinin anlaşılması durumunda editörlük yazarlardan açıklama ve ek belge talep edebilir.

Sorunun niteliğine göre değerlendirme süreci durdurulabilir, makale reddedilebilir veya başka uygun editoryal işlemler uygulanabilir.

14. Yayımdan Sonra Ortaya Çıkan Çıkar Çatışmaları

Yayımlanmış bir makalede eksik veya yanlış çıkar çatışması ya da finansman beyanı belirlenirse konu yayın etiği ve bilimsel kayıtların doğruluğu çerçevesinde değerlendirilir.

Gerekli durumlarda makaleye düzeltme veya açıklama eklenebilir. Çıkar çatışmasının araştırmanın güvenilirliği veya bilimsel bütünlüğü üzerinde ciddi etkisi bulunması halinde daha ileri yayın sonrası işlemler uygulanabilir.

15. Temel İlke